‘स्वदेशमा बस्दा जेनतेन स्नातक सकिएपछि रोजगारी खोज्न बजारमा गयो भने पहिलो कुरा त रोजगारी नै पाइँदैन। रोजगारी पाइहाले पनि काठमाडौंमा बसेर कोठा भाडा तिर्न पनि नसक्ने तलब हुन्छ’, त्रिपाठीले भनिन्, ‘बरु जेनतेन विदेश छिरेर यहाँजस्तै दुःख गरियो भने कमाइ राम्रै होला भनेर स्वदेश छाड्ने योजना बनाएको हुँ।’ उनले अस्ट्रेलिया जानका लागि अहिले परामर्शदातृ संस्थामार्फत प्रक्रिया अघि बढाएकी छन्।

 

स्वदेशमा रोजगारी पाउने छाँट नदेखेपछि बिदेसिने योजना बनाउने विद्यार्थीहरूमध्ये अनिशा त एउटी पात्र मात्र हुन्। उनीजस्ता हजारौं विद्यार्थी अहिले उच्चशिक्षा र सुरक्षित भविष्यको खोजीमा वर्षैपिच्छे बिदेसिरहेका छन्। अलिकति राम्रो शैक्षिक योग्यता हुनेहरू थप अध्ययनसँगै रोजगारीमा पनि लाग्ने सपना बुनेर युरोप, अमेरिका, अस्टे«लियालगायत मुलुक जाने गरेका छन् भने रोजगारीमा मात्र लागेर जसरी पनि पैसा मात्र कमाउने उद्देश्य राखेकाहरू दुबई, मलेसिया, कतारलगायत खाडी मुलुक र युरोपतिर पनि जाने गरेका छन्।

 

शिक्षा मन्त्रालय छात्रवृत्ति शाखाका अनुसार पछिल्ला १० वर्ष अवधिमा हरेक वर्ष यस्ता विद्यार्थी संख्या बढिरहेको छ। वैदेशिक शिक्षाका लागि गत वर्ष मात्र मात्र विश्वका ७० मुलुकमा गरी ४० हजारभन्दा बढी विद्यार्थीले नेपाल छाडेका थिए। उनीहरूले नेपाल मात्र छाडेका छैनन्, उच्च शिक्षा र रोजगारीको नाममा वार्षिक अर्बौं नेपाली रुपैयाँ सँगै लैजाने गरेका छन्। शाखाका उपसचिव यामनारायण घिमिरे भन्छन्, ‘हरेक वर्ष विद्यार्थी जाने/आउने गरेका कारण हामीलाई यो तथ्यांक सामान्य लागेको हो। तर, यो गम्भीर विषय हो। यसमा राज्यले गम्भीर भएर सोच्नुपर्छ।’

 

शाखाका अनुसार गतवर्ष मात्र ५० हजार ६ सय ५९ जनाले नो अब्जेक्सन लेटर लिएका छन्। शाखाका कर्मचारीका अनुसार नो अब्जेक्सन लेटर लिनेहरूमध्ये सबै विदेश नगए पनि यीमध्ये ४० हजारजति भने विदेश नै गएको हुनुपर्ने उनीहरूको अनुमान छ। हरेक वर्ष यस्ता विद्यार्थीको संख्या बढिरहेको छ।

 

एकाध घटनालाई छाडेर भन्ने हो भने वैदेशिक शिक्षामा गएकामध्ये अधिकांशले राम्रो प्रगति गरिरहेको परामर्श व्यवसायीहरूको अनुभव छ। उच्च शिक्षाका लागि विदेश जानेले निश्चित शैक्षिक उपाधि त हासिल गरेका छन् नै, सँगै उनीहरूले आकर्षक कमाइ पनि गरिरहेका छन्, स्वदेश तथा विदेशमा समेत घर/घडेरी जोडिरहेका छन्। विदेशमै नागरिकता लिएर बसेका थुप्रैले आफ्नो परिवारसमेत उतै लगेका छन्।

 

नेपाल शैक्षिक परामर्श व्यवसायी संघ (ईक्यान) का अध्यक्ष प्रकाश पाण्डे पनि यसलाई स्वीकार्छन्। पढाइमा लगनशील भएर लाग्ने र सुरुका वर्षमा पढाइका लागि आर्थिक जोहो गर्न सक्ने हैसियत भएका विद्यार्थीका लागि विदेशी शिक्षा निकै फलदायी हुने उनी बताउँछन्। ‘हामीले परामर्श दिँदा पढाइ सकिएपछि स्वदेश फर्कनुपर्छ भन्ने सुझाव त दिन्छौं। तर, उतैको आकर्षक कमाइ, रोमान्टिक लाइफ स्टाइल, धुलोधुवाँलगायत समस्याबाट मुक्ति पाउने हुनाले सकेसम्म उतै सेटल हुन खोज्छन्,’ पाण्डे भन्छन्, ‘यसरी विदेशमा गएर डिग्री हासिल गरेकाहरूलाई स्वदेशमै रोजगारी सिर्जना गरिदिने हो र राज्यले पनि यतै आउन आह्वान गर्ने हो भने नेपालले ठूलो फाइदा उठाउन सक्छ।’

 

 

उच्च शिक्षाका लागि विदेश जाने योजना बनाएका विद्यार्थीले सर्वप्रथम आफू जान चाहेको मुलुक र त्यहाँको सरकार र शैक्षिक संस्थाले मान्यता दिएको भाषा परीक्षणसम्बन्धी परीक्षा उत्तीर्ण हुनुपर्छ। यसका लागि विद्यार्थीले आईईएलटीएस, टोफल, पीटीई वा क्याम्ब्रिज एडभान्स इङिलिसकोर्समध्ये एउटा परीक्षा दिनुपर्छ। यस्तो कोर्समा विद्यार्थीले प्राप्त गर्नुपर्ने अंक विद्यार्थीले पढ्न चाहेका विश्वविद्यालय र विषयअनुसार फरक–फरक हुन सक्छ।

 

नेपाल शैक्षिक परामर्श संघ (ईक्यान) का अध्यक्ष प्रकाश पाण्डेका अनुसार विद्यार्थीले पढ्न चाहेको कलेज वा विश्वविद्यालय र विषय छनोट गरिसकेपछि अध्ययनका लागि आवश्यक शुल्क, विद्यार्थीले पढ्ने समयभर लाग्ने खर्चको जोहो गर्नुपर्छ। यसका लागि विद्यार्थीले नेपालमा सम्बन्धित मुलुकको सरकारले मान्यता दिएको वित्तीय संस्थामा आफूलाई पढाइ खर्च र त्यहाँ जाँदा लाग्ने शुल्कबाहेक आवश्यकताअनुसार अन्य रकम पनि जम्मा गर्नुपर्ने हुन्छ।

 

मुलुकअनुसार जम्मा गर्नुपर्ने रकम र कारोबार गरिरहेको समयावधि पनि फरक–फरक हुनुपर्छ। यति गरिसकेपछि विद्यार्थीले भाषा परीक्षाको नतिजा, बैंक ब्यालेन्सलगायत आफूले पढ्न चाहेको कलेजले पठाएको कन्फरमेसन अफ इन्रोलमेन्ट (सीओई) सहित अन्य कागजपत्र लिएर भिसा प्राप्तिका लागि निवेदन दिनुपर्छ। भिसाका लागि निवेदनसँगै विद्यार्थीले सम्बन्धित मुलुकका दूतावासले तोकेको मापदण्ड अथवा उसैले तोकेको मेडिकलमा गएर स्वास्थ्य परीक्षण गराउनुपर्छ। साथै बायोमेट्रिक परीक्षण पनि गर्नुपर्छ।

 

यी सबै प्रक्रिया पूरा गरिसकेपछि कहिलेकाहीँ सम्बन्धित मुलुकका दूतावासले थप अध्ययनका लागि थप कागजपत्र माग्न पनि सक्छ। अथवा टेलिफानबाट पनि सम्बन्धित विद्यार्थीसँग केही जानकारी लिन पनि सक्छ। यी सबै प्रक्रिया पूरा गरेर विद्यार्थीले भिसा पाएपछि आफू अध्ययन गर्न जाने कलेजको ठेगाना, त्यहाँ गएपछि बस्ने स्थान तथा विमानस्थलबाट आफू बस्ने स्थानसम्म लिन पुग्ने तरिकाबारे अध्ययन गर्नुपर्छ। यस्तो बेलामा कहिलेकाहीँ विद्यार्थीले परामर्शदातृ संस्थामार्फत बसोबासको चाँजापाँजो मिलाउन पनि सक्छन्।